W dobie rosnących kosztów energii i coraz większego nacisku na efektywność energetyczną, przedsiębiorstwa szukają narzędzi, które pozwolą im nie tylko oszczędzać, ale również uzyskać dodatkowe środki na modernizację. Jednym z takich instrumentów są białe certyfikaty – mechanizm wsparcia dla firm inwestujących w poprawę efektywności energetycznej. Choć system funkcjonuje w Polsce od ponad dekady, wciąż wiele przedsiębiorstw nie korzysta z jego potencjału. W tym artykule przybliżamy, czym są białe certyfikaty, kto może je otrzymać i jak wygląda proces ich uzyskiwania.
Czym są białe certyfikaty?
Białe certyfikaty, czyli świadectwa efektywności energetycznej, to instrument polityki energetycznej państwa, wprowadzony ustawą o efektywności energetycznej. Ich głównym celem jest zachęcanie firm do inwestowania w technologie zmniejszające zużycie energii.
Certyfikaty te potwierdzają ilość zaoszczędzonej energii pierwotnej (wyrażoną w toe – tona oleju ekwiwalentnego), uzyskanej dzięki przeprowadzonym modernizacjom. Otrzymują je podmioty, które zrealizowały projekty poprawiające efektywność energetyczną.
Następnie certyfikaty mogą zostać:
- sprzedane na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) – co przekłada się na realne przychody,
- zachowane na potrzeby własne, jeśli firma ma obowiązek uzyskania określonego poziomu oszczędności energetycznej.
Kto może otrzymać białe certyfikaty?
Białe certyfikaty mogą być przyznane każdemu podmiotowi gospodarczemu (firmie lub instytucji), który:
- zrealizuje projekt poprawiający efektywność energetyczną,
- przeprowadzi audyt efektywności energetycznej,
- złoży odpowiedni wniosek do Urzędu Regulacji Energetyki (URE),
- uzyska decyzję potwierdzającą ilość zaoszczędzonej energii.
Nie jest wymagane, by firma była wytwórcą energii – dotyczy to także odbiorców końcowych. Przykładowe branże korzystające z białych certyfikatów to przemysł, logistyka, produkcja, hotelarstwo, handel, a także jednostki samorządowe.
Jakie projekty mogą uzyskać białe certyfikaty?
Do najczęstszych działań, za które można uzyskać certyfikat, należą:
- modernizacja oświetlenia (np. wymiana na LED),
- poprawa izolacji cieplnej budynków i instalacji,
- modernizacja systemów grzewczych i chłodniczych,
- odzysk ciepła odpadowego,
- modernizacja systemów sprężonego powietrza,
- automatyzacja i sterowanie zużyciem energii,
- modernizacja silników elektrycznych i napędów.
Kluczowe jest wykazanie, że inwestycja prowadzi do trwałej i mierzalnej oszczędności energii.
Ile można zyskać?
Wartość białych certyfikatów zależy od ilości zaoszczędzonej energii (w toe) i aktualnej ceny rynkowej certyfikatów. W 2025 roku cena 1 toe na TGE waha się w przedziale 2000–2500 zł.
Przykład: jeśli firma zaoszczędzi rocznie 100 toe, może uzyskać białe certyfikaty o wartości nawet 200 000–250 000 zł.
Warto podkreślić, że certyfikaty można uzyskać zarówno dla inwestycji zakończonych, jak i planowanych (pod warunkiem przeprowadzenia audytu przed rozpoczęciem działań).
Jak wygląda procedura uzyskania białego certyfikatu?
- Audyt efektywności energetycznej
Musi zostać przeprowadzony zgodnie z wymaganiami URE i obejmować analizę przedinwestycyjną. Audyt określa planowane oszczędności energii i dokumentuje założenia techniczne. - Złożenie wniosku do URE
Wniosek powinien zawierać: raport z audytu, dane techniczne projektu, kosztorys oraz deklarację rozpoczęcia inwestycji po złożeniu wniosku. - Decyzja URE o przyznaniu świadectw
URE ocenia wniosek i – w przypadku pozytywnej decyzji – przyznaje białe certyfikaty w formie decyzji administracyjnej. - Rejestracja certyfikatów na TGE
Firma może sprzedać certyfikaty na giełdzie lub wykorzystać je do spełnienia własnego obowiązku efektywnościowego. - Rozliczenie projektu i potwierdzenie efektów
Po zakończeniu inwestycji należy potwierdzić, że projekt został zrealizowany zgodnie z założeniami i przyniósł deklarowane oszczędności.
Gdzie najczęściej pojawiają się problemy?
- nieprzeprowadzenie audytu przed rozpoczęciem inwestycji (warunek konieczny!),
- błędy formalne w dokumentacji do URE,
- niedoszacowanie lub przeszacowanie efektów oszczędności,
- brak wiedzy o możliwości skorzystania z mechanizmu.
Dlatego kluczowe jest wsparcie specjalistów, którzy znają praktykę rynkową i wymogi formalne URE.
Rola brokera energetycznego
Broker, taki jak Elektrum, może:
- ocenić, czy planowana inwestycja kwalifikuje się do białych certyfikatów,
- pomóc w przeprowadzeniu audytu efektywności energetycznej,
- przygotować i złożyć kompletny wniosek do URE,
- wesprzeć w rejestracji certyfikatów i sprzedaży na TGE,
- wskazać inne możliwe źródła finansowania (dotacje, ulgi, leasing).
Dzięki temu firma minimalizuje ryzyko odrzucenia wniosku i maksymalizuje korzyści finansowe z projektu.
Podsumowanie
Białe certyfikaty to realna szansa na odzyskanie części nakładów poniesionych na modernizacje energetyczne. Dla firm inwestujących w efektywność to dodatkowe źródło finansowania, które może sięgnąć nawet kilkuset tysięcy złotych. Aby skorzystać z tego mechanizmu, konieczna jest jednak znajomość procedur, terminów i wymogów formalnych – a także współpraca z ekspertami, którzy skutecznie przeprowadzą cały proces. Warto to zrobić, bo każde zaoszczędzone toe to nie tylko mniej emisji, ale też konkretne pieniądze dla firmy.
